De A-G bij het Parket bij de Hoge Raad heeft onlangs een uitleg gegeven over de berekening van de legitieme portie.

De A-G bespreekt hoe de vaststelling van de hoogte van de legitieme tot stand komt.

Erfrecht. Legitieme. Vaststelling van de hoogte van de legitieme vordering. Uitleg van de berekening van de legitieme. Stappenplan. Toelichting.

De A-G overweegt als volgt.

De legitieme portie geeft afstammelingen van de erflater (‘legitimarissen’) in beginsel een aanspraak op een minimumdeel van de waarde van de nalatenschap, óók de afstammelingen aan wie de erflater door middel van zijn uiterste wilsbeschikking minder (of niets) heeft willen toekennen (art. 4:63 leden 1 en 2 BW).

Omstreden is – ook in actuele discussies – of de legitieme portie wenselijk recht is.

Deze wenselijkheidsvraag is hier niet aan de orde; het gaat hier slechts erom hoe de regeling moet worden toegepast.

De achtergrond van de legitieme portie is in de huidige tijd, volgens de wetsgeschiedenis, te vinden in – wat ik noem – een redelijkheidsgedachte en een verzorgingsgedachte.

In zoverre beperkt de legitieme portie dus de beschikkingsvrijheid van de erflater.

Gezegd kan worden dat de regeling resultaatgericht is: ontvangt de legitimaris niet wat hem of haar ten minste toekomt als legitieme portie, dan heeft hij of zij ter zake van het tekort een vorderingsrecht ten opzichte van – in beginsel – de gezamenlijke erfgenamen of de langstlevende echtgenoot (art. 4:79, aanhef en onder a, en art. 4:80 lid 1 BW) (de legitimaire vordering).

De legitimaris komt uit hoofde van die regeling dus géén vermogensbestanddelen van de nalatenschap toe.

Men zou het ook zo kunnen zeggen dat de legitieme portie geen goederenrechtelijke maar alleen verbintenisrechtelijke rechtsgevolgen heeft, wat van invloed kan zijn op de wijze waarop de regeling moet worden geïnterpreteerd.

Vaststelling van het bedrag van de legitimaire vordering vergt een rekensom met plussen en minnen, die in bepaalde gevallen ingewikkeld kan uitpakken.

Ik beperk mij hier tot de hoofdlijnen die van belang (kunnen) zijn voor het voorliggende geval.

De eerste stap is het vaststellen van het bedrag waarover de legitieme portie wordt berekend.

Het gangbare begrip ‘legitimaire massa’ vertegenwoordigt de waarde van de goederen van de nalatenschap, vermeerderd met de bij deze berekening in aanmerking te nemen giften en verminderd met bepaalde schulden (art. 4:65, eerste volzin, BW) (zie nader hierna).

De tweede stap is het vaststellen van het bedrag van de legitieme portie.

De legitieme portie van een kind bedraagt de helft van de legitimaire massa, gedeeld door het aantal personen dat wordt gegeven door de niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot samen met diens kinderen (art. 4:64 lid 1 i.v.m. art. 4:10 lid 1 onder a BW).

Dus indien de erflater een niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot en twee kinderen had, dan is dat aantal drie en bedraagt de legitieme portie van een kind 1/6 van de legitimaire massa.

De derde stap is het vaststellen van het bedrag van de legitimaire vordering.

Daartoe wordt op de legitieme portie in mindering gebracht (ook wel: ‘geïmputeerd’ of ‘toegerekend’):

(a) de waarde van door de erflater aan een legitimaris gedane giften (art. 4:70 BW);

(b) de waarde van al hetgeen een legitimaris krachtens erfrecht verkrijgt (art. 4:71 BW);

(c) de waarde van hetgeen een legitimaris die verwerpt als erfgenaam had kunnen verkrijgen, tenzij het betreft een zogenoemde inferieure verkrijging die binnen drie maanden door de legitimaris is verworpen (art. 4:72 BW); en

(d) de waarde van een verworpen legaat aan een legitimaris van een bepaalde geldsom of van niet in een vorderingsrecht bestaande goederen der nalatenschap, tenzij het betreft een zgn. inferieur’ legaat dat binnen drie maanden door de legitimaris is verworpen (art. 4:73 BW).

Wilt u de gehele conclusie bekijken? Klik dan hier.

Heeft u een vraag aan onze advocaat kindsdeel over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme, belt u dan gerust onze advocaat kindsdeel op 020-3980150.

Wilt u meer weten over het kindsdeel, bezoek dan onze website over het kindsdeel. Klik dan hier.

Wilt u meer weten over het erfrecht, bezoek dan onze website van ons advocatenkantoor. Klik dan hier.