De Rechtbank Midden-Nederland heeft op 24 mei 2019 uitspraak gedaan over het onttrekken van gelden uit een nalatenschap door pinopnames en de verplichting tot het afleggen van rekening en verantwoording.

Eisers en verweersters zijn broers en zussen.

Erflater heeft bij testament over zijn nalatenschap beschikt.

Hij heeft erflaatster en de kinderen tot enig erfgenamen benoemd; ieder voor een gelijk deel.

Erflater heeft in zijn testament alle goederen van zijn nalatenschap toegedeeld aan erflaatster en bepaald dat zijn kinderen hierdoor een vordering op erflaatster krijgen, gelijk aan de waarde van hun erfdeel, waarover erflaatster een enkelvoudige rente verschuldigd zal zijn, berekend tegen een percentage als bedoeld in artikel 28 lid 8 van de Successiewet 1956. Dit percentage was destijds en is ook nu nog 6 procent.

Erflaatster heeft bij testament over haar nalatenschap beschikt.

Zij heeft drie kinderen onterfd. Voor het deel dat deze onterfde kinderen zouden hebben geërfd heeft zij haar kleinkinderen tot erfgenaam benoemd.

Voor het overige deel heeft zij haar niet onterfde kinderen benoemd tot erfgenaam.

Alle erfgenamen van erflaatster hebben beneficiair aanvaard. Hiermee is de executele van rechtswege vervallen. Alle erfgenamen van erflaatster zijn daarmee vereffenaars geworden en hebben een notariskantoor volmacht verleend de vereffening ter hand te nemen.

Geldopnames met pinpas. Onttrekking van gelden? Normaal uitgavenpatroon. Afleggen van rekening en verantwoording.

De rechter oordeelt als volgt.

Uit een door eisers in het geding gebracht overzicht blijkt dat er voor een bedrag van € 18.170,00 aan contant geld is opgenomen van de rekening van erflaatster in de periode van 1 maart 2010 tot de dag na haar overlijden.

Het gaat om ronde bedragen variërend van € 20,00 tot € 1.000,00.

Het merendeel van de opnames betreft grote bedragen (7 maal 1.000, 1 maal 850, 1 maal 750, 1 maal 670, 3 maal 500, 1 maal 450, 14 maal 250).

Eisers stellen dat van die € 18.170,00 ten minste € 15.000,00 niet verklaarbaar is en hebben verweerster om opheldering verzocht, maar verweerster heeft die opheldering niet althans niet genoegzaam gegeven volgens eisers.

De rechtbank begrijpt dat zij hieruit concluderen dat de onttrekkingen zonder titel zijn gedaan, waardoor verweerster ongerechtvaardigd is verrijkt.

Pas op de zitting heeft verweerster gesteld dat met die opnames (extra) eten en drinken voor erflaatster is betaald en vakanties. Daarnaast heeft zij ook eerst ter zitting gesteld dat die opnames strekten tot vergoeding voor door verweerster voor erflaatster bestelde en betaalde kleding bij postorderbedrijven.

De rechter zal allereerst beoordelen of op verweerster de verplichting rust om rekening en verantwoording af te leggen over deze contante opnames.

Volgens vaste rechtspraak kan een verplichting tot het doen van rekening en verantwoording worden aangenomen indien tussen partijen een rechtsverhouding bestaat of heeft bestaan krachtens welke de een jegens de ander verplicht is om zich omtrent de behoorlijkheid van enig vermogensrechtelijk beleid te verantwoorden.

Een zodanige verhouding kan voortvloeien uit de wet, een rechtshandeling of het ongeschreven recht.

De rechtsverhouding tussen verweerster en erflaatster is er een van moeder en dochter en kenmerkte zich enerzijds door de door erflaatster aan verweerster verleende volmacht om over haar ING-rekening te beschikken (verweerster bezat een pinpas met pincode van de rekening van erflaatster) en anderzijds door het feit dat verweerster aan erflaatster, die opgenomen was in een verzorgingshuis, praktische hulp en aanvullende zorg heeft verleend.

Of sprake is van een plicht tot het afleggen van rekening en verantwoording over het gebruik van de volmacht is onder meer afhankelijk van de omstandigheden van het geval, zoals in dit geval de aanleiding voor de volmacht, de mate waarin erflaatster de handelingen van verweerster kon overzien en voor haar belangen kon opkomen en de aard en inhoud van de handelingen van verweerster.

Uit een door eisers in het geding gebrachte verklaring, die door verweerster niet is betwist, volgt dat erflaatster in 1999 opgenomen is geweest in een psychiatrisch ziekenhuis en gediagnosticeerd is met een afhankelijke persoonlijkheidsstoornis, waarvan als een van de kenmerken wordt beschreven dat zij de verantwoordelijkheid voor de belangrijkste levensgebieden bij anderen neerlegde.

Erflaatster verbleef vanaf november 2000 in een verzorgingshuis.

Op 22 november 2001 is het vermogen van erflaatster onder bewind gesteld.

Hieruit volgt dat zij in ieder geval vanaf dat moment niet goed in staat werd geacht haar eigen financiën te beheren.

Het bewind is enkele jaren later weliswaar opgeheven maar dat betekent op zichzelf niet dat erflaatster vanaf dat moment weer in staat was haar vermogensrechtelijke belangen zelfstandig te behartigen.

Dat deed zij ook niet, want verweerster stond haar daarin bij. Verweerster heeft ter zitting verklaard dat zij over de pinpas en pincode van erflaatster beschikte en dat zij samen met erflaatster de overschrijvingsformulieren invulde en daarna op de post deed..

De rechter is van oordeel dat hiermee voldoende vaststaat dat erflaatster in een kwetsbare en afhankelijke positie verkeerde.

Uit die positie vloeit naar ongeschreven recht een verantwoordingsplicht voort met betrekking tot het gebruik van de volmacht.

Wel is het zo dat het in familierelaties waarin één van de kinderen de zorgtaken waaronder het beheer van de financiën op zich neemt, past om enige terughoudendheid aan te nemen in het vaststellen van die verplichting, in die zin dat niet elke kleine uitgave hoeft te worden verantwoord.

Deze terughoudendheid vindt echter een grens bij financiële handelingen die het kind ten behoeve van zichzelf heeft verricht en financiële handelingen die wat aard en/of omvang betreft niet gerekend kunnen worden tot het normale uitgavenpatroon van de erflaatster.

Dat geldt nog in sterkere mate als er duidelijke aanwijzingen zijn voor oneigenlijk gebruik van de volmacht.

Zoals gezegd verbleef erflaatster vanaf november 2000 in een verzorgingshuis. Dat hield ook in dat zij in beginsel geen kosten had voor eten en drinken, omdat daarin werd voorzien vanuit het verzorgingshuis.

Grote kosten, zoals de eigen bijdragen van het CAK en afdrachten aan de belastingdienst werden van haar rekening afgeschreven.

Uit een productie van eisers blijkt dat er daarnaast regelmatig met haar pinpas werd gepind bij winkels.

Gelet op dit laatste feit kunnen de door verweerster gestelde uitgaven voor kleding en extra eten en drinken de hoge contante opnames niet verklaren.

Hetzelfde geldt voor de gestelde vakanties met erflaatster, te meer nu die opnames bijna allemaal in de woonplaats van verweerster zijn gedaan, terwijl erflaatster in ergens anders woonde en vakanties doorgaans niet contant plegen te worden voldaan.

De contante opnames van bedragen van honderden tot duizend euro kunnen niet gerekend worden tot het normale uitgavenpatroon van een oudere dame in een verzorgingshuis.

Dit gegeven, gecombineerd met de schenkingen aan verweerster, vormen een aanwijzing dat er oneigenlijk gebruik is gemaakt van de volmacht.

Onder die omstandigheid had het op de weg van verweerster gelegen rekening en verantwoording voor die opnames af te leggen door gespecificeerd en concreet aan te geven waarvoor welk bedrag is opgenomen. Dat heeft zij niet gedaan.

De rechter komt aldus tot het oordeel dat verweerster voor een bedrag van € 14.000,00 aan contante geldopnames heeft gedaan die, bij gebreke van afdoende verantwoording, moeten worden aangemerkt als te zijn aangewend ten eigen bate. Dit bedrag dient terug te vloeien in de boedel.

Wilt u de gehele uitspraak bekijken? Klik dan hier.

Heeft u een vraag aan onze advocaat kindsdeel over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme, of over het vonttrekken van gelden of goederen uit de nalatenschap, belt u dan gerust onze advocaat kindsdeel op 020-3980150.

Wilt u meer weten over het kindsdeel, bezoek dan onze website over het kindsdeel. Klik dan hier.